به نام خدا
نقد درس هاي 1 و2 كتاب تاريخ ايران و جهان (1)
از آنجايي كه دانش آموزان مقطع دبيرستان در دوران راهنمايي و ابتدايي با مطالب اين دو درس آشنايي دارند ، بهتر است صرف يادآوري به مطالب اين دو درس پرداخته شود .
مثلاً مي توان مطالب درس دوم را كه توضيح درباره ي دوره هاي تاريخي است به طور خلاصه در صفحه آخر درس اول كه تقسيم بندي دوره هاي تاريخي را گفته ،گنجاند .
اما در عوض مي توان به جاي درس دوم به موضوعاتي چون : تاريخ گذاري ،تقويم ،تغيير و تحولات خط در بين النهرين و تاثيرات آن در ايران و جاهاي ديگر پرداخت . چرا كه دانش آموزان اين رشته با اين مباحث در كتاب هاي تاريخ ايران و جهان (1) و (2) و تاريخ پيش دانشگاهي سر و كار دارند.
معصومه بيرانوند
نقد و بررسي درس اول و دوم تاريخ ايران وجهان 1
درس اول :
1- مطلبي كه تحت عنوان تاريخ نگاري در صفحه 3 كتاب آمده بايد ارتباط تاريخ با دانش هاي مختلف را جدا و مفصل تر بيان مي كرد و مطلبي هم تحت عنوان منابع تاريخي آورده مي شد و فقط به تعدادي عكس بسنده نمي شد .
2- فوايد مطالعه ي تاريخ و تقسيم بندي دوره هاي تاريخ نسبت به مطالب كتاب مناسب و توضيحات داده شده در اين موارد كافي است .
3- مطلبي كه تحت عنوان تاريخ گذاري (يك توضيح آمده ) بجا و مناسب است و بهتر است تدريس شود چون يكي از ضعفهاي دانش آموزان نشناختن و درست نخواندن اين تاريخ گذاري هاست .
درس دوم :
1- دراين كتاب قسمت زيادي از بهترين مطالب تحت عنوان « بيش تر بدانيد » آمده كه به علت كمبود وقت سر كلاس تدريس نمي شود و « بيش تر بدانيد » درس دوم نيز از جملة اين مطالب است .
2- در مورد دوره ي پيش از تاريخ كه نسبت به دوره ي تاريخي بسيار طولاني تر است مطالب بيشتري گفته مي شد مثلاً عصر حجر – عصر يخبندان و يا مطالب ديگر مربوط به آن دوره .
پروين ناصري
نقد و بررسي درسهاي اول و دوم تاريخ ايران و جهان 1
« تاريخ چيست و مورخ كيست ؟ »
درس اول :
-در ابتدا شروع درس تاريخ با ارائه تعريف تاريخ و لزوم توجه به آن بسيار مفيد و مؤثر است زيرا دانش آموزان سال دوم تنها پيشينه ي تاريخي كه دارند از تاريخ دوران راهنمايي است .
-ارائه دادن تعريف باستان شناس و چگونگي ثبت و ضبط تاريخ توسط مورخان و روش تاريخ نگاري كار به جا و ارزنده اي است زيرا در بدو امر ديدي بهتر و مناسبتر به دانش آموزان در مورد
تاريخ نگاري و باستان شناسي ارائه مي دهد كه البته ذكر منابع تاريخي با تصوير نيز يكي ديگر از
جنبه هاي مثبت اين درس است كه بينش دانش آموزان را نسبت به منابع تاريخي روشنتر
مي سازد.
- ذكر فوايد مطالعه ي تاريخ نسبتاً بد نيست با توجه به نمودار صفحه ي 5 . ولي بهتر بود كه بيشتر و كاملتر اين فوايد بررسي شده تا نتيجه ي بهتري عايد دانش آموزان شود .
ولي در مورد تقسيم بندي دوره هاي تاريخي شايد زياد كاربردي نيست زيرا اشاره وار بودن اين تقسيمات با توجه به سطح معلومات دانش آموزان ،كارشناسي نشده است و بهتر است كه اين تقسيمات با توضيحات كافي تر و كاملتر در درس گنجانده مي شد تا دانش آموزان استفاده ي كاربردي بيشتري از آن بنمايند زيرا اين تقسيمات اساس درسهاي بعدي نيز مي باشد .
- ذكر سخناني از بزرگان دين درباره ي لزوم توجه به تاريخ نيز از جنبه هاي مثبت اين درس است ولي ضرورت دارد كه از آيات قرآن و احاديث بيشتري در اين زمينه استفاده شود تا لزوم توجه به تاريخ و تاثير و نتايج آن بيشتر مورد توجه دانش آموزان قرار گيرد .
- در اين دو درس از تصاوير آثار باستاني مربوط استفاده بيشتر بشود ، زيرا تصوير آثار به درك بهتر مي انجامد .
« پيش از تاريخ »
درس دوم :
- نظر باستان شناسان درباره ي دوره ي پيش از تاريخ بهتر بود كه با درس يكم و تقسيمات تاريخي موجود در آن تركيب مي شد و شكل بهتري از تقسيمات با توضيحات و تحليهاي بهتر ارائه مي شد . ولي در مورد يكجا نشيني انسان ، توضيحات كافي و خوب است به اين دليل كه مي تواند سؤالات دانش آموزان را در اين زمينه پاسخ بگويد .
- ذكر تاريخ تقريبي برخي اكتشافات و اختراعات بشر ،ضرورتي ندارد و بهتر بود كه به جاي آن درباره ي بوجود آمدن خط از تصويري و الفبايي بيشتر توضيح داده مي شد .
- مطلب دين و فرهنگ جوامع اوليه تحت عنوان « بيشتر بدانيد » با توجه به ورود به بحث تاريخ و جوامع اوليه بهتر است كه بعنوان مطلب اصلي درس گنجانده شود .
- پرسشهاي نمونه راجع به اين دو درس كم است .
- شايد تركيب كلي اين دو درس ، در يك درس بهتر و مفيدتر باشد (با تغييراتي )
- توضيحات راجع به عصر سنگ و عصر فلزات و غيره بسيار خوب است ولي جاي آن دارد كه توضيحات بيشتري در مورد كشاورزي و داد و ستد و نقش داد وستد در پيشرفت و تحول خط داده شود .
- در مجموع بودن اين دو درس در بدو امر ،بسيار مفيد و ضروري است ولي توضيحات كاملتر و كارشناسانه تر تهيه شود .
پروانه كرمي
به نام او
« نقد درس اول و دوم تاريخ ايران و جهان (1) »
پرداختن به مقولة تاريخ و ورود دانش آموزان به آن كاري مستلزم دقت بسيار مي باشد كه متاسفانه در نگارش درسهاي اول و دوم تاريخ ايران و جهان كمتر به اين مورد اهميت داده شده است . دانستن اينكه « تعريف تاريخ چيست ؟ » و « مورخ كيست ؟ » و چگونه به نوشتن تاريخ مي پردازد ؟ كار آساني نيست و در دو درس چند صفحه ائي گنجاندن آن نشان كم لطفي است ! دانش آموز سال دوم دبيرستان با مطالبي چون عصر حجر (سنگ) اختراع خط (تصويري و الفبائي ) كشف آتش ،تقسيم بنديهاي دوره هاي تاريخي و يكجانشيني و... در دورة راهنمايي به خوبي آشنا شده است . پس جا دارد به جاي پرداختن به اين مطالب تكراري چگونگي نگارش تاريخ و كار مورخ و باستان شناس به دانش آموزان شناسانده شود . آن هم به صورت اصولي ودقيق .
* در درس اول (( صفحه 3)) به منابع مورد استفادة مورخ براي نوشتن تاريخ پرداخته شده بدون اينكه آنها را طبقه بندي نمايد ، مانند اشاره به خط ، كار باستان شناس ، منابع مورد استفاده چون خرابه هاي مسكوني و... و يا وجود كاتبان درباري ، نوشتن خاطرات توسط اشخاص ، كتابهاي قديمي ، قصه ها و افسانه ها و...
* مي توان اين موارد را مانند كتاب دورة پيش دانشگاهي طبقه بندي شده و يا حتي شماره گذاري شده نوشت ( و يا حتي به عنوان يك پيشنهاد عرض مي كنم كاش كتاب پيش دانشگاهي را براي سال دوم دبيرستان در نظر مي گرفتند زيرا مطالب ساده تر و بهتر طراحي شده و هم اينكه دانش آموزان به عنوان پلة اول در مراحل مطالعة تاريخ به مطالب مندرج در اين كتاب نياز بيشتري دارند تا اينكه به يكباره و با يك مقدمة كوتاه (درس 1و2) دانش آموز را به مطالب سنگيني چون تاريخ باستان جهان و ايران وارد كنيم ) .
* اشاره به فوايد مطالعة تاريخ كاري صحيح و به جاست . (صفحة 4 و5 )
* اما آوردن تقسيمات گوناگون دوره هاي مختلف تاريخ دانش آموز را سر در گم مي نمايد .
* در درس دوم بيشتر مطالب را دانش آموز در دورة راهنمايي مطالعه نموده است .و باز هم مطالب طبقه بندي نشده عنوان شده ، براي مثال مي شد مانند درسهاي بعدي شكل هاي ذيل در عنوان هاي مشخص ارائه مي شد : دستاوردهاي علمي يا علوم ، دين ،فرهنگ و تمدن ، زندگي اجتماعي و يا اختراعات بشري در ماقبل تاريخ و يا كشاورزي در عصر باستان و يا اولين مناطق متمدن و....
* مطلب دين و فرهنگ جوامع اوليه اگر به شكل خلاصه تر و علمي تر به عنوان درس لحاظ گردد ،بهتر است ، زيرا باعث آشنايي دانش آموز با مساله اديان ابتدايي شده و در خواهد يافت كه در جوامع كهن بشري چه اعتقادي وجود داشته و چرا اين عقايد خرافي وارد زندگي بشر گشته است !
*نكتة آخر اينكه مقولة جداگانه اي به اين دو درس بايد اضافه گردد و آن هم آشنايي دانش آموزان با خط به صورت اوليه و نشان دادن خطوط تصويري و اولين خطوط الفبائي است . تا دانش آموز پيش ذهنيت تصويري و اطلاعاتي در مورد خطوط گفته شده در درسهاي بعدي پيدا كند و لازم نيست اين مقوله بسيار مفصل باشد . در حد يك صفحه و چند تصوير و با عنوان
« خطوط يا خط در دوره هاي باستان » كافي است .
سكينه آل كثير
نقد و بررسي كتاب تاريخ ايران و جهان (1)
درس اول : « تاريخ چيست و مورخ كيست ؟ »
1-در صفحه اول درس در قسمت مقدمه ابتدا يك سئوال پرسيده شده است كه چرا تاريخ
مي خوانيد و چه اهميتي دارد ولي به اين سئوال به صورت مستقل جواب داده نشده است و دانش آموزان پس از مطالعه اين درس متوجه اين مفهوم مي شوند، در اين قسمت مي توانست با آوردن چكيده ايي از اهميت تاريخ يا ذكر سخنان متفكران و مورخان و يا سياستمداران ايجاد انگيزه براي ورود به درس را فراهم مي كرد و دانش آموزان را متوجه اهميت آن مي كرد چون هر دانشي اهميت خود را دارد و مقايسه كردن آن با ساير علوم مانند رياضي يا فيزيك و غيره كاردرستي نيست .
2-در قسمت مورخ چه كسي و چگونه كار مي كند تعريف مورخ چندان مفهوم نيست و چگونه كار مي كند ومثال آن كاملاً نامفهوم است و به هيچ عنوان در مورد مورخ و كار او اطلاعاتي به دانش آموزان نمي دهد اگر در اين قسمت نام مورخان بزرگ خدمت و آثارشان ذكر مي شد بهتر بود و با آوردن يك مثال بهتر و روشن تر كار مورخ را به دانش آموزان توضيح دهد .
3-وقايع نگاران را دو بار ذكر كرده است كه آوردن آن در ادامه كار مورخ چندان لزومي نداشت .
4-به علت اينكه در دورة پيش دانشگاهي دانش آموزان تعريف باستان شناسي و چگونگي تحقيق و مطالعه باستان شناس را با گستردگي بيشتري مطالعه مي كنند لزومي به آوردن تعريف آن نبود .
5-تصويري كه در آن مورخان اطلاعات خود را چگونه بدست مي آوردند كمك زيادي به يادگيري مطلب مي كند و دانش آموزان عيناً با اين منابع آشنا مي شوند .
6-در قسمت فوايد مطالعه تاريخ در پرسشهاي نمونه سئوالي داده شده است ولي در متن فوايد ذكر نشده است بلكه در قسمت رنگي كتاب است و با توجه به اين مطلب كه در ابتداي كتاب، در قسمت سخني با معلمان ودانش آموزان ،ذكر شده است از اين قسمت ها سوالي طرح نشود بهتر بود با توجه به اهميت اين مطلب در متن درس ذكر مي شد و حتي در مورد برخي از موارد آن تفاهم و هم گرايي جهاني و يا گسترش افق ديد انسان ، شناخت بيش تر انسان توضيحاتي در حد دو سطر آورده مي شد . البته بودن اين نمودار نيز لازم است چون كمك خيلي خوبي براي يادگيري درس است .
7-يك توضيح « تاريخ گذاري » مطلب مناسبي براي آموزش علائم و تقويم است .
8-در قسمت تقسيم بندي دوره هاي تاريخي انواع تقسيم بندي اگر به صورت كتابهاي چاپ 82 و83 كه به صورت كلي به سه قسمت تقسيم كرده است الف – ب- پ و در قسمت پ
1-عصر شكار
پ 2-عصر كشاورزي
3-عصر صنعت
را آورده است يادگيري براي دانش آموز راحت تر بود و تقسيم بندي به صورت كوچك تر با ذكر سال در يك توضيح آورده مي شد .
9- در تقسيم بندي پنج مرحله اي چون در تقسيم تاريخ ايران نيز از اين روش استفاده شده است بهتر بود اين تقسيم بندي با تطبيق آن با تاريخ ايران ذكر مي شد . مثلاً دورة صفويه – افشاريه – زنديه دوره قرون جديد .
درس دوم : « پيش از تاريخ » 1-قسمت باستانشناسان دربارة زندگي انسان دورة پيش از تاريخ چه
مي گويند ؟ دربارة عصر يخبندان بهتر بود با كشيدن يك نقشه جغرافيايي و نشان دادن مناطقي كه يخ ها پيشروي كرده اند و آوردن يك توضيح در مورد دوره هاي مختلف يخبندان در روي كره زمين اطلاعات بيش تري به دانش آموزان داده و اهميت زنده بودن انسان در اين دوره براي دانش آموزان مشخص تر مي شد .
2-در قسمت يكجانشيني براي ايجاد توجه بيشتر نتايج كشاورزي و يكجانشيني با مشكي پررنگ تري در متن نوشته مي شد و اينكه اين دو مطلب در پي يكديگر ذكر مي شد تا اهميت و ارتباط آن ها مشخص تر مي شد .
3-چون در اين درس زندگي انسان پيش از تاريخ و شيوه زندگي آنها ذكر شده احتياج بيشتري به تصاوير – نقشه و نمودار در آن براي درك بهتر مطلب احساس مي شود كه جاي آن خالي است.
4-در قسمت آخردرس مطلبي در مورد اختراع خط آورده شده است با توجه به اهميت خط در تحول زندگي و تمدن بشري بهتر بود مراحل اختراع خط و اختراع الفبا و توسط چه قومي صورت گرفته است ذكر مي شد . به صورت يك مطلب جدا تا اهميت آن بهتر مشخص شود .
5-در آخر در كتابهاي چاپ سالهاي 72 و73 دين جوامع اوليه توضيحاتي وجود داشت كه بايد به صورت خلاصه آورده شود چون دين در پيدايش و گسترش خيلي از تمدنها نقش غير قابل انكاري دارد و آگاهي از دين انسانها نخستين لازم مي باشد و اهميت نقش پيامبران در هدايت بشر و آوردن اين مطلب در قسمت يك توضيح باعث مي شود دانش آموزان به آن توجه كافي را نداشته باشند .
فاطمه لطفي