گروه تاریخ شهرستان بروجرد

خاطره ی یک تجربه در ارزشیابی  مستمر

سال ها بود که در دبیرستان هاو مراکز پیش دانشگاهی شهرستان بروجرد مشغول تدریس بودم و هر ساله بخش نامه هایی مبنی بر استفاده از روشهای نوین در تدریس صادر می شد و بر اجرای آن   تأکید می شد  به ویژه بحث گروه بندی و استفاده از رقابت گروهی برای فعال کردن درسهایی مانند تاریخ سفارش می شد . در چند دبیرستان  به گروهبندی دانش آموزان پرداختم گاهی گروه های 3 نفره و 4 نفره حتی 6 نفره اما اولین کسانی که صدای اعتراض شان  بلند می شد معاونین و مدیران مدارس بودند . فضای کلاسها و وجود میز و نیمکت های غیر استاندارد و هیجان دانش آموزان مزید بر علت می شد . دانش آموزان برای عضویت شاگردان زرنگ در گروه خود جار و جنجال به راه می انداختند و آشکارا می گفتند می خواهیم او وظیفه ی ما را انجام دهد. پس از یک ماه گروه بندی و سرو صدا  عاقبت به خود می آمدیم که بودجه  بندی کتاب رعایت نشده است و ارزشیابی خوب و منصفانه ای که تأثیر انگیزشی داشته باشد صورت نگرفته است . این بود که درسال بعد به فکر ایجاد گروه بندی در ارزشیابی افتادم وپس ا ز تقسیم دانش آموزان به گروه های 3 نفره ، کلاس 28 نفره به 7 گروه تقسیم شد . اولین بار دردبیرستان امام خمینی ( ره ) بروجرد در کلاس دوم انسانی و درس تاریخ ایران و جهان (1) آنرا اجرا کردم . هر گروه برای خود یک نام تاریخی مانند اشکانیان – کوروش، اسکندر  ، هووخ شتره و غیره برگزید نخست درس اول را به شیوه ی سخنرانی و با نگارش اهداف جزیی کتاب بر روی تابلو تدریس کردم و سپس از آنها خواستم تا به صورت بحث گروهی درس را مطالعه کنند و پس از اتمام وقت تعیین شده ،  نمایندگان گروه ها که  7 تن بودند برای پاسخ گویی به روی سکوی کلاس آمدند ، به آنها گفتم هر کس پاسخ سؤالی را ندهد حذف می شود . از  افراد باقی مانده  دوباره سؤال شد تا اینکه یک نفر از آنها باقی ماند . به 3 نفر که عضو آن گروه بودند نمره ی 20 تعلق گرفت . جلسه ی بعدی همین برنامه اجرا شد ولی مشاهده کردم شور و شوقی بین دانش آموزان پدید آمده است و دیگر گروه ها برای کسب مقام اول تلاش می کنند و هر چند راه های میان بری و گاه تخلف آمیز هم انتخاب می شد . ا ما می دانستم که هنوز محور اصلی تدریس بر سخنرانی و روش های سنتی استوار است و بایستی کلیه دانش آموزان  در گیر درس و ارزشیابی شوند . از این رو در جلسه ی سوم فقط عناوین اصلی و هدفهای جزئی درس را بر روی تابلو نگاشتم  سپس اهداف رفتاری که از دانش آموزان  توقع داشتم برای آنها  بیان کردم و فرصتی در حدود سی دقیقه به  گروهها دادم تا در محیطی کتابخانه ای مطالعه کنند . معین گردید که انتخاب سؤال خوب هم امتیاز دارد. و هر گروهی که سؤالاتی با کیفیت بالا طرح کند امتیاز ویژه ای  داردکه موجب می شود در برابر یک سؤال منفی حذف نشود . درجریان این روند بود که گاهی سؤالاتی مطرح می شد که موجب تعجب معلم می گردید . سپس مقرر گردید که گروه ها می توانند برای خود امتیاز ذخیره  کنند تا درجلسه ی آتی از  آن بهره مند باشد . جلسه ی بعدی سؤال و پاسخ و ثبت امتیاز به خود گروه ها واگذار شد و پرونده ای تشکیل شد که همه ی فعالیت ها در آن درج می شد و نزد خود گروه ها باقی می ماند . هر چه پیش می رفتیم خود دانش آموزان طرح های جدیدی ارائه دادند مثلاً قبل از ورود معلم به کلاس در گوشه ای از تابلو امتیازات گروه ها و موارد ذخیره شده را نوشته بودند. رفته رفته مشاهده شد که گروه ها برای بیرون راندن رقیب به قسمت های « بیشتر بدانید» ، «یک توضیح » و « فکر کنید و پاسخ دهید » روی آوردند و کلاس درگیر یادگیری نقشه ها ، نمودارها و مطالبی شد که فقط برای مطالعه و ارزشیابی مستمر مقرر شده بود . این نوع روش کار تا نزدیکی امتحانات ادامه یافت . درجلسات نزدیک به امتحانات نوبت اول امتحان کتبی گرفته شد و مشاهده شد که سطح نمرات قابل قبول است و حتی برخی از دانش آموزانی که در درس های دیگر ضعیف بودند ، در درس تاریخ نمره ی قابل توجهی کسب کرده بودند . در نوبت دوم آوردن تحقیق و پژوهش و فعالیت خارج از کلاس هم به عنوان امتیاز تلقی شد و پروژه های خوبی توسط گروه ها اجرا شد.

دانش آموزان برای کسب نمرات بهتر و گردآوردن امتیازات بیش تر ، خود مدیریت ارزشیابی های پایانی را بر عهده گرفتند . سپس با مدیر مدرسه صحبت کردم که اگر گروهی بالاترین امتیاز را طی سال تحصیلی کسب کرد ، در اواخر اردیبهشت ماه ، سر صف و مقابل همه ی دانش آموزان مدرسه معرفی و تشویق شوند . به نظر می آمد دیگر ترس کاذب از پرسش کلاسی و ارزشیابی پایانی ریخته شده بود و این شیوه پرسش انگیزه ای برای مطالعه ایجاد کرده بود. از این سال به بعد (1380ش)  در همه ی کلاسهایم  از این روش استفاده می کنم . هر چند در برخی موارد و کلاسها به طور کامل اجرا            نمی شود  و ناقص می ماند ولی در بیشتر کلاس ها تأثیر مثبتی داشته است و گاهی هم تجارب ارزنده ای را برای معلم در پی دارد. در پی آن هستیم که اگر بتوانیم در برخی مدارس با  کمک مدیران سیستم های الکترونیکی را  به یاری این روش بیاوریم و با ایجاد تربیون های مخصوص و وجود چراغ هایی که توسط ارزیاب کنترل می شوند شرایط بهتری را برای اجرای این شیوه ایجاد کنیم . والسلام

 فیروز آزادی

دبیر درس تاریخ  دبیرستانهای بروجرد